IDandelion (Taraxacum officinale) Sisityalo esamkelwa ngokubanzi ngamayeza emveli kunye nesayensi yanamhlanje ngenxa yeentlobo ngeentlobo zezondlo kunye neekhompawundi ze-bioactive ezibonelela ngezibonelelo zempilo ezibalulekileyo. Izicelo zayo zonyango kunye nezondlo ziye zaxabiswa kakhulu kwiinkulungwane kangangokuba namhlanje kuthathwa njengento engaphezulu "kokhula" olulula.
Yintoni idandelion?
Idandelion Sisityalo esihlala sihlala sikhula kwisityalo se-Asteraceae okanye seCompositae. Ibonakala ngamagqabi ayo anamazinyo anzulu acwangciswe kwi-basal rosette, ingcambu engqindilili esembindini, kunye neentyantyambo ezimthubi ezibethayo, ezithi, xa zihluthiwe, zenze iibhola eziphaphazelayo zembewu eyaziwa ngokuba yi "pappus" okanye "iingelosi."
Esi sityalo sikhula endle, emasimini, ezitiyeni nasemacaleni eendlela phantse kuyo yonke indawo ehlabathini, inzalelwane yaseYurophu, eAsia nakuMntla Merika. Iziqhelanisa ngokulula nemihlaba eyahlukeneyo, ngakumbi leyo etyebileyo kwinitrogen. Ikwavelisa incindi yobisi kuwo onke amalungu ayo kwaye yaziwa ngamagama ahlukeneyo adumileyo, anje nge-amargón, i-chicory ekrakra, isithsaba semonki, i-lechuguilla, okanye i-taraxaco.
Ukusetyenziswa kweyeza kunye nesondlo se-dandelion kuye kwabhalwa ukususela kumaxesha amandulo. Impucuko enjengamaGrike, ama-Arabhu, kunye namaTshayina sele beyisebenzisile ukunyanga izigulo zesisu, ukudumba, izifo zesibindi, kunye neemeko zolusu.

Ukubunjwa kwesondlo kunye neengqungquthela ze-bioactive
Ubutyebi bezondlo kunye namayeza edandelion bulele ekugxininiseni okumangalisayo:
- Iivithamini: A, C, E, K kunye neqela elivela kwiqela B (B1, B2, B6, folic acid).
- Amaminerali: I-iron, i-calcium, i-magnesium, i-potassium, i-silicon kunye ne-zinc.
- Iikhompawundi zeAntioxidant: I-Beta-carotene, i-flavonoids, i-polyphenols, i-xanthophylls kunye ne-carotenoids.
- Imigaqo ekrakra: Okufana ne-taraxacin kunye ne-eudesmanolides, ejongene nencasa yayo yeempawu kunye neziphumo zokugaya ukutya.
- Phytosterols, saponins kunye triterpenes enika iipropati zokulawula i-metabolic kunye nesenzo sokuchasa ukudumba.
- I-Oligofructans kunye ne-inulin: I-prebiotically ininzi i-fiber kwingcambu, ekhuthaza impilo yamathumbu kunye ne-microbiota.
Le ndibaniselwano yenza idandelion ibe ngumthombo wendalo okhethekileyo ukuqinisa impilo yonke yomzimba.

Iimpawu eziphambili kunye neenzuzo zedandelion
Ukusetyenziswa konyango lwedandelion kungenxa yentsebenziswano phakathi kwamacandelo ayo ahlukeneyo. Phakathi kweempawu zayo eziqinisekisiweyo nezixatyiswa ngokwesiko zezi:
- Isenzo se-diuretic: Ikhuthaza ukupheliswa kolwelo, ukwandisa ukuveliswa komchamo kunye nokunceda ukugcinwa kwamanzi, i-edema, kunye nenkxaso yezintso.
- Isiphumo sokucoca: Inceda ukucoca umzimba we-toxins, ivuselela i-metabolism, kwaye inegalelo kunyango lokukhupha.
- Iimpawu zokugaya kunye ne-tonic: Ivuselela ukukhuselwa kwesisu, iququzelele ukucolwa kwesisu, ikhulule imvakalelo yokuzala kunye ne-flatulence, kwaye inceda ekuphuculeni ukuhamba kwamathumbu.
- I-Choleretic kunye nesikhuseli sesibindi: Ikhuthaza ukuveliswa kunye nokukhutshwa kwe-bile, iququzelele ukugaywa kwamafutha, kwaye ikhusela isibindi kwi-toxic agents, inceda ukugcina i-gallbladder kunye nesibindi.
- Isiphumo esincinci se-laxative: Ukudibanisa kwayo i-fiber kunye ne-bitter compounds inceda ukukhulula ukuqhina ngamaxesha athile ngaphandle kokucaphukisa amathumbu.
- I-Antioxidant kunye ne-anti-inflammatory: Ngombulelo kwi-flavonoids, i-polyphenols, kunye ne-beta-carotene, ilwa nomonakalo we-oxidative kunye nokuvuvukala, inceda ukukhusela ukuguga kwamaselula kunye nezifo ezingapheliyo.
- Isilawuli seMetabolic: Inceda ukulawula amanqanaba eswekile yegazi, ivuselela i-insulin secretion, kwaye iyanciphisa ukufunxa kwamafutha, inceda ukugcina imetabolism enempilo.
- I-Hypocholesterolemic kunye ne-cardioprotective: Inceda ukunciphisa i-LDL ("embi") i-cholesterol kunye ne-triglycerides, inceda ukukhusela ingozi ye-cardiovascular.
- Ivuselela ukwehla kobunzima: I-diuretic, ukucoca kunye ne-lipid metabolism elawula isenzo inceda ukulawula nokunciphisa ubunzima bomzimba njenge-adjuvant ngaphakathi kokutya okunokulinganisela.
- Ukomelezwa kwamajoni omzimba: Isiqulatho sayo sevithamin C, i-folic acid kunye nezinye iikhompawundi zonyusa ukhuseleko lwendalo lomzimba.
- Iimpawu ze-Antibacterial kunye ne-antiviral: I-Dandelion extracts iboniswe ukuba inqanda ukukhula kweebhaktheriya kunye neentsholongwane, ezinceda ukukhusela izifo.
Izibonakaliso kunye nokusetyenziswa konyango lwedandelion
I-Dandelion iye yamkelwa ngokusemthethweni yimibutho efana ne-Arhente yaMayeza yaseYurophu (EMA) kunye neKhomishoni yaseJamani E, evumela ukusetyenziswa kwayo kwendabuko:
- Isiqabu kukuphazamiseka kokutya okungephi: Ukuziva unobunzima, ukucotha kokugaya, ukuqunjelwa, i-dyspepsia kunye nokuqunjelwa kancinci.
- Ukunyuka kwe-diuresis: Ukucocwa komchamo kunye nenkxaso yezintso, kunye nonyango lokucoca ngexesha lonyaka.
- Ukugcina ukusebenza kwesibindi: Ukuvuselela i-bile, ukuthintela i-gallstones, kunye nokukhuselwa kwesibindi kwi-toxins kunye namafutha.
- Inkxaso ekulawuleni i-cholesterol kunye neswekile yegazi: Kubantu abanembali ye-hypercholesterolemia okanye ukuphazamiseka kwe-metabolic.
- Inkxaso yokunciphisa umzimba: Njengomphelelisi weminye imikhwa enempilo.
- Isiqabu kwiingxaki zolusu: I-Eczema, i-acne, i-rashes kunye neemeko ze-dermatological ezinxulumene nokusebenza kwesibindi.
- Ukuphucula impilo yamathumbu: Ngokukodwa kwiimeko zokuqunjelwa okanye i-bowel syndrome enomsindo, ngenxa ye-inulin kunye nefuthe layo le-prebiotic.
- Inkxaso yamajoni omzimba: Ukuqinisa ukhuseleko kunye negalelo ekuthinteleni usulelo.

Indlela yokusebenzisa i-dandelion: iintetho kunye neendlela zokusetyenziswa
I-dandelion ingasetyenziswa zombini njenge ukutya okutsha njengoko amalungiselelo asebenzayoZonke iindawo zesityalo, ngakumbi amagqabi amancinci kunye neengcambu, zifanelekile ukusetyenziswa, nangona incasa yayo iyahluka ngokuxhomekeka kwindlela yokuvuthwa kunye nokulungiselela:
- Iisaladi kunye nezitya ezintsha: Amagqabi amathenda (ngokukhethekileyo ngaphambi kokuqhakaza) angadliwa eluhlaza kwiisaladi, ezixutywe kunye nezinye imifuno, i-radishes, i-anyanisi entwasahlobo, okanye i-cottage cheese. Zinokongezwa kwiisobho, zixutywe ngesonka kunye nebhotela, okanye zidibene nezitya zasentwasahlobo.
- Ukufakwa (tisans): Olu lolona hlobo lwamayeza esintu. Ingcambu eyomileyo, echotshoziweyo okanye engumgubo, okanye amagqabi omisiwe asetyenziswa.
- Indawo yekofu yendalo: Ingcambu eyosiweyo, ehlanjiweyo kunye neyomisiweyo inokucolwa ukulungiselela isiselo esifana nekofu, kodwa ngaphandle kwe-caffeine.
- Iijusi eziluhlaza kunye neejusi: Amagqabi amatsha, ekukhethwa ukuba mancinci, angaxutywa namanzi ekhokhonathi okanye axutywe nejusi ye-apile, i-mint, okanye ijinja ukwenza incasa.
- Izongezo (iicapsules, iigranules, iipilisi okanye izicatshulwa): Ifumaneka kwii-herbalists kunye nee-pharmacy, ukugxila kwabo kunokwahluka ngokuxhomekeke kwibhubhoratri.
- Tinctures kunye nencindi zolwelo: Zisetyenziswa ngokulandela imiyalelo yomenzi okanye ingcali ekhethekileyo kwizityalo zonyango.
- Amagqabi kunye neentyatyambo: Amagqabi avaliweyo anokufakwa kwiviniga ukuze asetyenziswe njenge "capers".
Idosi ecetyiswayo
- Amagqabi amatsha okanye omisiweyo: I-4-10 g ngosuku, ihlulwe kwiidosi ezininzi.
- Ingcambu eyomileyo etyumkileyo: 3-5 g ukuya kathathu ngosuku.
- Umxube wamagqabi neengcambu: 3,5-7,5 g ukuya kathathu ngosuku.
- Tincture: 10-15 amathontsi, kathathu ngosuku.
- Isicatshulwa solwelo: 5-10 ml yonke imihla.
- Umgubo owomileyo: 250-1000 mg, ukuya kumaxesha ama-4 ngosuku.
- Ijusi entsha: 5 ml, ukuya kuthi ga kabini okanye kathathu ngosuku.
Xa usebenzisa izongezo zemizi-mveliso, kusoloko kucetyiswa ukuba ulandele iingcebiso zomenzi kwaye udibane nochwepheshe bezempilo kwiimeko ezithile.
Indlela yokulungisa i-dandelion infusion okanye i-herbal tea
- Beka i-1-2 ithisipuni yengcambu ye-dandelion echotshoziweyo (okanye amaqabunga omisiwe) kwikomityi (150-200 ml) yamanzi abilayo.
- Yiyeke iphumle imizuzu eyi-10-15 igubungele.
- Gxininisa kunye neswiti ukungcamla ukuba uyafuna.
- Sela iikomityi ezi-1 ukuya kwezi-3 ngosuku, ngokukhethekileyo ngaphambi kokutya ukuze uzuze umsebenzi wokugaya kunye nokucoca.

Contraindications, iziphumo ebezingalindelekanga kunye nezilumkiso
I-Dandelion ithathwa njengekhuselekile kubantu abaninzi xa isetyenziswe kwiidosi ezaneleyo kwaye njengenxalenye yokutya okuqhelekileyo. Nangona kunjalo, oku kulandelayo kufuneka kuthathwe:
- Ukwalana: Abanye abantu abanovelwano kwizityalo zosapho lwe-Asteraceae (ezifana ne-ragweed, daisies, okanye i-chrysanthemums) banokuthi baphuhle ulusu olukwaliwayo okanye ukusabela kokutya.
- Uthintelo lombhobho webile okanye iingxaki ezimandundu kwi-biliary: Ukusetyenziswa kwayo akukhuthazwa ngaphandle kokujongwa kwezonyango, njengoko kunokunyusa ukuthintela okanye ukuvuselela ukukhutshwa kwe-bile.
- Amatye enyongo: Nangona ivuselela i-bile secretion, ukusetyenziswa kwayo kufuneka kuboniswane nochwepheshe bezempilo.
- Ukubakho kwesilonda se-peptic okanye i-gastritis: Izinto zayo ezikrakra zinokunyusa i-asidi yesisu.
- Ukukhulelwa kunye nokuncancisa Kukho idatha eyaneleyo malunga nokhuseleko lwayo, ngoko ke ukusetyenziswa kwayo akukhuthazwa ngaphandle kweengcebiso zonyango.
- Ukudibana kweziyobisi: Isilumkiso sicetyiswa ukuba uthatha i-anticoagulants, i-diuretics, i-lithium, i-antibiotics, i-antidiabetics, okanye amayeza anesenzo se-estrogenic, njengoko i-dandelion inokuphucula okanye iguqule iziphumo zabo.
- Isifo sezintso okanye ukungaphumeleli kwezintso: Dibana nogqirha wakho kwangaphambili.
- Amanye amaqela omngcipheko: Izilumkiso ziyajikeleza kubantu abanomhlaza obuthathaka kwi-estrogen kunye nabo baphethwe yi-eczema.
Ngamanye amaxesha, ukusetyenziswa kweti ye-dandelion kunokubangela ukungahambi kakuhle kokugaya (igesi, i-hyperacidity, intlungu yesisu) okanye ukusabela kwesikhumba (ukurhawuzelelwa, ukuqhafaza), nangona ezi zinqabile. Ukuba iziphumo ezibi zenzeka, yeka ukusebenzisa kwaye udibane nochwepheshe bezempilo. Kunconywa ukuba ungadluli iikomityi ezimbini okanye ezintathu zokuxiliswa ngosuku kunye nokutshintshisana phakathi kokusetyenziswa kunye nexesha lokuphumla.
Dandelion kumayeza esintu kunye nokupheka
I-Dandelion idlula indawo yonyango: ibambe indawo ekhethekileyo kwi-gastronomy kunye nenkcubeko eyaziwayo ngenxa yencasa yayo kunye nexabiso lesondlo. Kwisidlo saseFrentshi esiqhelekileyo, umzekelo, amaqabunga e-blanched asetyenziswa kwi-gourmet salads kunye negalikhi eyosiweyo kunye ne-walnuts. Kwakhona emaphandleni eMeditera kunye ne-Chinese cuisine, amahlumela ayo kunye neengcambu ziyasetyenziswa kwaye zinokongezwa kwiisuphu, isityu, kunye needessert.
Ingcambu egcadiweyo yomhlaba inika enye indlela enempilo kwikofu eqhelekileyo kwaye inomtsalane ngakumbi kubantu abafuna ukuphepha icaffeine. Kumayeza aseTshayina, idandelion ithathwa njengesityalo sendalo ebandayo, eneziphumo zokukhupha ubuthi kunye nobudlelwane besibindi, intliziyo kunye nesisu. Kwakhona kunconywa ukunyanga ukuvuvukala kunye nosulelo kunye nokugcina ukulinganisela kwamandla.
IiCuriosities, inkcubeko kunye nesimboli sedandelion
Ukusuka kwimbono ye-ethnobotanical, idandelion ibe ngumthombo wenkuthazo kuncwadi, umculo, kunye nobugcisa kwimbali yonke. Imbewu yayo ephaphazelayo ihambelana neminqweno, ubuntwana kunye nethemba, kwaye ukufakwa kwayo ekudleni komntu ngumzekelo wendlela "ukhula" olunokuba ngamahlakani abalulekileyo kwimpilo.
Ngentwasahlobo, ukuvuthela iintyatyambo zedandelion sisithethe esixhaphakileyo phakathi kwabantwana basemaphandleni kwaye ikwayinxalenye yezithethe zenkcubeko ezinxulumene nethamsanqa kunye nokuvuselelwa.
Igama elithi "taraxaco" livela kwigama lesiGrike elithi "taraxos," elithetha ukuphazamiseka, kwaye libhekisela kwiipropati zesityalo sokubuyisela ukulinganisela emzimbeni.
Ukwenza ubuninzi beempawu zayo, amaqabunga kufuneka avunwe ngaphambi kokuqhakaza, njengoko i-flavour inobukrakra kwaye i-bioactive compounds igxininiswe ngakumbi.
I-Dandelion sisityalo esisebenza ngeendlela ezininzi ngokugqithisileyo, zombini kuthintelo kunye nenkxaso yonyango lwendalo kwimibhobho eyahlukeneyo yokwetyisa, isibindi, kunye nokuphazamiseka kwemetabolism, singasathethi ke ngokubakho kokupheka kunye nokomfuziselo kwinkcubeko edumileyo. Soloko udibana nengcali yezempilo ukuze uyisebenzise ngokukhuselekileyo nangempumelelo yonyango, ngakumbi ukuba uneemeko esele zikhona okanye uthatha amayeza.